De faïence Henriot Quimper is een poreuze keramiek bedekt met een tin-glazuur, gebakken op een gematigde temperatuur. Deze structuur maakt het gevoelig voor schokken, resterende vochtigheid en agressieve chemicaliën. Het onderhouden, restaureren of dateren van deze stukken vereist begrip van hun technische kwetsbaarheid voordat er enige manipulatie plaatsvindt.
Tin-glazuur en porositeit: wat de faïence Henriot kwetsbaar maakt
De kleibasis van de faïence Henriot blijft poreus onder het glazuur. Als de glazuur de minste micro-scheur vertoont, dringt water door in het stuk en veroorzaakt het bruine vlekken of een geleidelijke afbladdering.
De faïencerie HB-Henriot is nog steeds actief en produceert nog steeds hedendaagse stukken, soms aangekondigd als geschikt voor dagelijks gebruik. Een oud stuk wordt niet behandeld als een hedendaagse faïence. Bij recente productie is het glazuur vaak sterker. Bij een geërfd of gevonden stuk kan het glazuur tientallen jaren van micro-thermische spanningen hebben ondergaan.
Weten hoe je een faïence Henriot Quimper kunt dateren helpt om het onderhoudsprotocol aan te passen aan de productietijd en dus aan de waarschijnlijke staat van het glazuur.
Regulier onderhoud van een faïence Henriot Quimper
De meest destructieve reflex is het in de vaatwasser plaatsen. De combinatie van warmte, waterdruk en alkalische detergentaanvallen de oude glazuur in enkele cycli. Het resultaat: een onomkeerbare witachtige waas op het handgeschilderde decor.
De juiste schoonmaak is gebaseerd op enkele eenvoudige maar niet onderhandelbare handelingen:
- Gebruik lauw water (nooit heet) met een neutrale zeep, zoals Marseillezeep zonder toevoegingen. Wrijf met een zachte spons, zonder schurende kant.
- Droog onmiddellijk elk stuk af met een zachte doek. Resterende vochtigheid migreert in de micro-scheuren van het glazuur en vlekken het stuk diep.
- Vermijd langdurig contact met zure voedingsmiddelen (azijn, citrusvruchten, tomaten). Het oude tin-glazuur reageert op zuren die langzaam de bovenste laag oplossen.
- Bewaar borden en schalen met een tussenlaag van vilt of zijdepapier tussen elk stuk om schilfers van glazuur door wrijving te voorkomen.
Onmiddellijk drogen is de meest beschermende handeling voor een oud stuk faïence. De meeste huishoudelijke beschadigingen komen van lucht drogen, waardoor water op de scheuren blijft staan.
Restauratie van faïence Henriot: het onderscheid maken tussen repareerbaar en definitief
Een chip in het glazuur op de rand van een Henriot-bord kan niet worden gerepareerd met standaardlijm. Cyanoacrylaat-lijmen (zoals Super Glue) laten binnen enkele maanden een vergeelde verbinding achter en zijn bijna onmogelijk schoon te verwijderen.
Twee soorten schade vereisen twee verschillende antwoorden.
Scheur zonder materiaverlies
Een gestabiliseerde scheur (die niet verder voortschrijdt) kan in de huidige staat blijven als het stuk puur decoratief is. Proberen het te vullen met een ongeschikte kit kan een mechanische spanning creëren die de scheur verlengt.
Voor een verzamelstuk of een stuk met sentimentele waarde gebruikt een restaurerende keramiekartiest een transparante epoxyhars met langzame uitharding, aangebracht door capillairwerking. Dit werk vereist gecontroleerd drogen over meerdere dagen.
Chip met materiaverlies
Wanneer een stuk glazuur of een fragment ontbreekt, omvat de restauratie een vulling (hars geladen met kaolien), gevolgd door een kleurretouche met een penseel om de continuïteit van het decor te herstellen. Alleen een restaurateur die gespecialiseerd is in erfgoedkeramiek kan de pigmenten en de textuur van het originele glazuur reproduceren zonder het stuk te vervormen.
Het Musée de la Faïence de Quimper organiseert regelmatig evenementen met hedendaagse keramisten, waar vragen over conservering en restauratie worden besproken. Deze ontmoetingen maken het mogelijk om een stuk te laten onderzoeken en een mening te krijgen over de haalbaarheid van een restauratie.
De leeftijd van een faïence Henriot identificeren aan de hand van het decor en het materiaal
Concurrenten beschrijven uitvoerig de merken op de achterkant. Maar het decor zelf geeft aanwijzingen die de handtekening alleen niet biedt, vooral wanneer deze is vervaagd of onleesbaar.
De onregelmatigheid van de geschilderde lijn onderscheidt oude stukken van recente producties. Op een faïence van vóór het midden van de 20e eeuw is elk Bretons motief (kleine Breton, Bretonne, haan, bloemen) met de hand getekend met zichtbare variaties van het ene stuk naar het andere. De kleuren zijn iets verschoven ten opzichte van de contouren, en de dikte van de lijn varieert.
Op een hedendaags stuk geproduceerd door de faïencerie HB-Henriot blijft de handeling handmatig maar regelmatiger, de pigmenten homogener. Dit verschil is met het blote oog waarneembaar door een oud bord en een nieuw bord naast elkaar te vergelijken.
Aanvullende aanwijzingen in het materiaal
Het gewicht geeft ook een indicatie. Oude stukken hebben vaak een dikker en zwaarder fragment dan recente producties, waar de giettechnieken zijn verfijnd.
De tint van het fragment dat zichtbaar is onder het glazuur (bij de voet of bij een chip) varieert afhankelijk van de periodes. Een zeer lichte, bijna witte klei duidt meestal op een latere productie. Een lichtroze of beige fragment wijst op eerdere tijdperken.
Ten slotte is het netwerk van scheuren in het glazuur (genaamd tressaillure) geen defect: het getuigt van de natuurlijke veroudering van het glazuur. Een dichte en uniforme tressaillure duidt op een stuk dat meerdere decennia heeft doorstaan. Het ontbreken ervan op een verondersteld oud stuk moet waarschuwen voor een mogelijke reproductie.
De betrouwbare identificatie van een faïence Henriot Quimper combineert dus het lezen van het merk op de achterkant, de analyse van het geschilderde decor en het fysieke onderzoek van het fragment. Geen van deze criteria op zich is voldoende, maar hun kruising maakt het mogelijk om een stuk met een goede mate van vertrouwen te situeren, zelfs zonder professionele expertise.